زلزله

  • استاد دانشگاه خوارزمی گفت: به نظر می رسد در گسل اشتهارد دیگر زلزله ای بزرگتر از 5.2 ریشتر رخ ندهد اما پس لرزه ها تا 4.5 ریشتر ممکن است رخ دهد.

    به گزارش سلامت نیوز، محمود فاطمی عقدا در گفت و گو با میزان، اظهار داشت:زلزله بامداد امروز پس لرزه زمین لرزه 5.2 ریشتری هفته گذشته در منطقه ملارد بود. وقوع این پس لرزه ها پس از زلزله اصلی طبیعی است و جای نگرانی ندارد. ممکن است پس لرزه هایی بین 4 تا 4.5 ریشتر دراین منطقه رخ دهد.

    وی ادامه داد: اگر این زمین لرزه در نقطه ای کم جمعیت مانند شهرهای کویری رخ می داد از اهمیت انچنانی در بین مردم و فضای مجازی برخورد دار نمی شد. اما به دلیل اینکه تمرکز جمعیت، پایگاه اقتصادی و سیاسی کشور در تهران است وقوع پس لرزه ای با قدرت 4.2 ریشتر این میزان با اهمیت می شود.

    استاد دانشگاه خوارزمی با بیان اینکه شدت لرزش گسل اشتهارد همین میزان است و زلزله بزرگتر برای این گسل متصور نیستیم، تاکید کرد: پس لرزه ها با ریشترهای مختلف ادامه دارد و یک امر عادی تلقی می شود. موضوع مهم این است که گسل ها هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند و هر گسل فعالیت خود را دارد. اگر گسل اشتهارد فعال شده است نمی تواند تاثیری روی گسل شمال تهران داشته باشد.

    فاطمی عقدا در مورد چرایی وقوع زلزله های ایران در شب، با رد این موضوع گفت:وقوع زلزله در هر ساعت از شبانه روز امکان پذیر است و اینکه بگوییم زلزله های تهران تنها در شب رخ می دهد،صحیح نیست. اگرچه جذر و مد و فاصله ماه و خورشید تاثیر نسبی دارد. اما نمی توان گفت زلزله های ایران فقط در شب رخ می دهد.

    رئیس سابق پژوهشکده سوانح طبیعی در مورد چرایی وقوع زلزله های ایران در عمق کم،گفت: عمق وقوع زلزله در دنیا تابع زمین شناسی و زمین شناختی منطقه است که همین موضوع عمق زلزله را تعیین می کند. ضخامت و عمق پوسته زمین از علل دیگر تعیین سطح وقوع زلزله است. در ایران زلزله در عمق چند کیلومتری تا 32 کیلومتری رخ می دهد و این موضوع به شکستگی پوسته مربوط است.

    وی در مورد ادعای پیش بینی زمین لرزه گفت: اگر فردی ادعا می کند می تواند زمین لرزه ها را هرچند نسبی پیش بینی کند نباید این موضوع را به فضای مجازی بکشاند. این موضوع منجر به ایجاد تنش و بحران در بین مردم می شود. بسیاری پژوهشگر زلزله داریم که در این مورد تحقیق می کنند اما اطلاعات خود را در فضای مجازی منتشر نمی کنند. بهتر است اطلاعات در اختیار موسسه ژئو فیزیک قرار گیرد و پژوهشگران مطمئن باشند که اگر مسئولان احساس خطر کنند موضوع را با مردم درمیان می گذارند.
    سلامت نیوز: پاسخ به چرایی وقوع زلزله های ایران در شب

  • در پی زلزله ۲/ ۵ ریشتری چهارشنبه گذشته در حوالی ملارد، عنوان شد تعادل تنش در دو سوی گسل ماهدشت-جنوب کرج به‌هم خورده و چنانچه گسل‌های شمال تهران یا اشتهارد آماده حرکت باشند، احتمال فعالیت آنها افزایش می‌یابد. با زلزله دیروز، برآورد یک زلزله‌شناس درباره «افزایش احتمال فعالیت گسل اشتهارد یا کاهش احتمال جنبش گسل شمال» نشان می‌دهد «زلزله کوچک اشتهارد به تغییر محسوس احتمالات منجر نمی‌شود.»

    زمین‌لرزه ۲/ ۳ ریشتری بامداد دیروز استان البرز در حالی یک فرضیه مطرح شده از سوی زلزله‌شناسان در ارتباط با احتمال اثرگذاری گسل مسبب زلزله هفته گذشته ملارد بر گسل‌های مجاور را تقویت کرده که در عین حال حاوی یک پیام جدید از نحوه این اثرگذاری است. به گزارش دنیای اقتصاد، دیروز سه‌شنبه۵ دی ۱۳۹۶، ساعت ۵ و ۲۲دقیقه صبح به وقت محلی تهران زمین‌لرزه‌ای با بزرگای ۲/ ۳ ریشتر، درحالی مناطقی از استان البرز را به لرزه درآورد که پیش از این یک فرضیه در ارتباط با احتمال تحریک گسل‌های واقع در امتداد گسل مسبب زلزله ۲/ ۵ ریشتری چهارشنبه گذشته تهران از سوی زلزله‌شناسان مطرح شده بود. مهدی زارع، زلزله‌شناس ایرانی یک روز بعد از وقوع زمین‌لرزه ۲/ ۵ ریشتری ملارد (غرب استان تهران) با بیان اینکه گسل مسبب این زمین‌لرزه گسل «ماهدشت-جنوب کرج» بوده است، اعلام کرد: تعادل تنش در منطقه به هم خورده است و چون گسل ماهدشت-جنوب در میانه دو گسل شمال تهران(از سمت شرق) و گسل اشتهارد(از سمت غرب) قرار دارد با تحرک این گسل میانی بسته به اینکه کدام یک از دو گسل مجاور آماده حرکت باشد، می‌تواند منجر به بروز فعالیت هر کدام از این دو گسل شود؛ با این شرط که کدام‌یک از آنها آمادگی حرکت (جنبش) داشته باشند. اطلاعات اولیه ثبت شده از جزئیات این زمین‌لرزه از سوی موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران نشان می‌دهد زمین‌لرزه در عمق ۸ کیلومتری در محدوده استان البرز اتفاق افتاده است. برآوردهای اولیه از مکان وقوع این زمین‌لرزه حاکی است به احتمال قوی این زلزله با منشا گسل اشتهارد اتفاق افتاده است که همان گسل واقع در امتداد غرب گسل ماهدشت-جنوب کرج(گسل مسبب وقوع زمین‌لرزه ۲/ ۵ ریشتری چهارشنبه شب تهران) است. احتمالا پیام زمین‌لرزه روز گذشته اشتهارد می‌تواند این باشد که گسل اشتهارد نسبت به گسل شمال تهران از آمادگی بیشتری برای حرکت برخوردار است. زارع روز گذشته اعلام کرد: یک زلزله کوچک معمولا احتمالات را آنقدر زیاد تغییر نمی‌دهد. بنابراین تمام فرضیات مطرح‌شده بر پایه احتمالات و اظهارنظرهای قبلی زلزله‌شناسان درباره ویژگی‌های سه گسل شمال تهران، ماهدشت-جنوب کرج و اشتهارد است. علاوه بر این و بنا بر اظهارات زلزله‌شناسان، گسل اشتهارد حداکثر توان لرزه‌خیزی تا ۶ ریشتر را دارد و برخلاف گسل شمال تهران که پتانسیل ایجاد زمین‌لرزه‌های با بزرگای بیش از ۷ ریشتر را دارد،گسل خطرناکی محسوب نمی‌شود. زمین‌لرزه بامداد دیروز در ۱۹ کیلومتری اشتهارد در استان البرز، ۲۵ کیلومتری آبیک در استان قزوین و ۲۶ کیلومتری تنکمان در استان البرز به وقوع پیوست. این درحالی است که کانون زلزله ۲/ ۵ ریشتری چهارشنبه گذشته تهران، شهرستان ملارد واقع در استان تهران گزارش شد.

  • زمین‌لرزه‌های مخرب تاریخی در ناحیه شهر ری در زمان 4 سده پیش از میلاد مسیح و همچنین زلزله های تاریخی 743، 855، 958 شهری ری و از سوی دیگر رخداد زلزله‌های مهم 1177 و 1962 میلادی بوئین‌زهرا در جنوب دشت قزوین در غرب تهران که برآورد می‌شود همگی بزرگایی بیش از 7 داشته‌اند، نمایانگر احتمال رخداد زلزله‌های مخرب در ناحیه شهری یا در نزدیکی گستره شهر تهران است.

    این در حالی است که گسل شمال تهران (شکل‌های 1 تا 3) با جابه‌جا کردن نهشته‌های کواترنر در ناحیه شمالی تهران همراه بوده است و آخرین بررسی‌های دیرینه لرزه‌شناسی گویای لرزه زا بودن آن حتی در مدت زمان عهد حاضر -هولوسن- بوده است. جمعیت تهران نیز در 50 سال اخیر به بیش از 10 برابر افزایش پیدا کرده به نحوی که امروزه جمعیت تهران بزرگ در حدود 13 میلیون نفر برآورد می‌شود.
    به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از خبرآنلاین، از آنجا که گسل شمال تهران از ناحیه شهری کل مناطق شمالی شهرتهران و در ادامه از پهنه مسکونی جنوب شهر کرج عبور می‌کند و هم اکنون بخش‌هایی از منازل مسکونی بر رو یا در فرادیواره این گسل ساخته شده و یا در مناطق 1، 2، 3، 4، 5، 21 و 22 شهرداری تهران در حال ساخت می‌باشد، همچنین نزدیکی گسل مشاء به ناحیه شمال و شمال‌شرقی تهران و عبور آن از حدود 36 کیلومتری شمال‌شرق این شهر در تلاقی با گسل شمال تهران در محل روستای کلان و در نهایت وجود گسل‌های ایوانکی، شمال و جنوب ری و کهریزک و خط‌واره‌های مهم ساختاری در ناحیه جنوب و جنوب غربی تهران، مشخص می‌کند که پهنه شهری کنونی در معرض گسیختگی مستقیم گسلش زمین‌لرزه‌ای واقع بوده و یا در نزدیکی پهنه‌های لرزه زا قرار دارند. از سوی دیگر ساخت و ساز در حریم گسل‌های فعال در محدوده شهری کرج بزرگ، مارلیک، ماهدشت نیز در حال انجام است.

    موقعیت تهران از دید چشمه‌های لرزه‌زا

    1) از نظر موقعیت، نمی‌توان کلان‌شهر تهران از محل گسل‌های لرزه‌زا دور کرد. از گسله شمال تهران با طول تقریبی 100 کیلومتر، گسلی فعال است که متوسط دوره بازگشت زلزله‌های روی این گسل حدود 3500 سال است. چنان‌که نابودی تمدن قیطریه در 1000 تا 1200 سال قبل از میلاد (بر اساس حفاری های باستان‌شناختی دهه 40 در محدوده پارک قیطریه) به رخداد زمین‌لرزه مربوط باشد، به باور نگارنده چه بسا بتوان رخداد زلزله مزبور را در اثر فعال شدن گسل شمال تهران در 3200 سال قبل دانست . ممکن است زلزله‌ 1177(شرق بویین‌زهرا-اشتهارد) ناشی از فعالیت این سامانه گسلی بوده باشد. دیرینه لرزه‌شناسی روی این گسله -در منطقه ورداورد در نزدیکی کرج- نشان می‌دهد که زمین‌لرزه باستانی در حدود 3000 سال قبل در اثر جنیایی این گسل رخ داده است. با توجه به روابط تجربی موجود و لحاظ کردن طول آن، گسل شمال تهران توان ایجاد زمین‌لرزه‌های با بزرگای بیش از 7 را دارد. بر اساس شواهد ریخت‌زمین‌ساختی از وقوع زمین لغزش‌های بزرگ (در شمال و شمال‌غرب تهران) روی این گسله می‌توان رخداد زمین‌لرزه‌های گذشته -و در نتیجه توان لرزه‌زایی- با بزرگای 7.5 را نیز برای آن لحاظ نمود.

    2) گسله مشاء با طولی بیش از 180 کیلومتر از ناحیه شمال شرقی تهران و شمال کوههای توچال می‌گذرد و در غرب به گسل طالقان می‌پیوندد. وجود محل تلاقی دو گسل مشاء و شمال تهران در روستای کلان در شمال شرق سد لتیان از نکات بسیار مهم در تعیین محدود با خطر بالا از دید لرزه زمین‌ساختی است. به نظر می‌رسد که زمین‌لرزه 1830 دماوند، شمیرانات -که درپایان زمان حکومت فتحعلی‌شاه قاجاررخ داد- آخرین رخداد لرزه با بزرگای بیش از 7 مرتبط با این گسل باشد. نزدیک‌ترین فاصله این گسل با شمال‌شرق تهران، محل روستای کلان است (در حدود 35 کیلومتری تهران‌پارس) که در همین محل تلاقی گسل مشا با گسل شمال تهران هم رخ می‌دهد، و به واسطه همین تلاقی یک پتانسیل خطر مهم برای شمال تهران محسوب می‌شود.

    3) پهنه گسله ایوانکی/گسل ری در جنوب، جنوب‌شرق شهر تهران واقع شده است. سه شاخه گسلی شمال ری، جنوب ری و کهریزک با فواصل اندکی از یکدیگر قرار گرفته است. مطالعات مختلف بیانگر دوره بازگشت حدود 3000 سال برای این گسله و توانایی ایجاد زلزله‌ای با بزرگای حداکثر 7.5 است. محتمل است که زلزله 855 میلادی در اثر فعال شدن پهنه گسله ایوانکی رخ داده باشد.

    4) گسل پیشوا در کنار شهر پیشوای ورامین قرارگرفته است. این شهر و کل محدوده ورامین و ری در زلزله سال 785 ه.ق. (1384 میلادی) در زمان خلافت واثق دوم عباسی و هم‌زمان با حمله تیمور لنگ، در اثر فعال شدن گسل پیشوا ویران شد.

    ویژگی‌های گسل فعال

    در بررسی‌های نو زمین‌ساختی برای محدودیت در استفاده از واژه‌های جنبا یا فعال برای عناصرساختاری، نشانه‌ها و مشاهدات چندی بایستی مورد ملاک قرار گیرد. گسل‌هایی که دارای یک یا چند ویژگی زیر باشند، گسل‌های جنبا یا گسل‌های توانمند به حساب می‌آیند:

    1. گسلش سطحی در رسوبات کواترنر پسین وجود داشته و یا نشانه‌هایی مبنی برحرکت آنها برای یک‌بار در طی 35 هزار سال پیش و یا حداقل دوبار در طی 500 هزار سال اخیر در دست است.

    2. کانون‌یابی زمین‌لرزه های بزرگ با خطای کم در سده بیستم در نقطه‌ای از درازای گسل‌های راستالغز، فرادیواره، گسله‌های فشاری و یا کششی

    3. رویداد زمین‌لرزه‌های تاریخی و مهم (پیش از سده بیستم) در بخشی از درازای گسل.

    4. مشاهده دیواره گسل‌های جنبا در روی زمین که براثر فرسایش از میان نرفته باشد. در واقع اختلاف سطح ایجاد شده ناشی از حرکت گسله در اثر فرسایش محو نشده باشد.

    5. رویداد خردلرزه‌ای زیاد، هم‌بستر با سطح گسل که به وسیله شبکه کامل و بسته لرزه‌نگاری محلی با خطای کم رومرکز و کانون ژرفی و زمان‌گیری یکنواخت برداشت می‌شود. در واقع نقطه‌ای از گسله منطبق با کانون سطحی زمین‌لرزه ثبت شده و مهمی باشد که کانون آن با خطای کمی محاسبه شده است.

    6. همبستگی زمین ساختی یک گسل با گسل شناخته شده جنبا که به سبب جنبش آن در گسل مجاور نیز جنبش روی دهد.

    7. آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده در سال 1981، گسلی را که در 10 هزار سال اخیر حداقل یک فعالیت داشته باشد فعال در نظر می‌گیرد، در صورتی که کمیسیون استاندارد ایالات متحده در سال 1982 گسل فعال را با یک حرکت تا 35 هزار سال قبل و یا حداقل دو جنبش یا بیشتر در 500 هزار سال پیش معرفی می‌کند.

    8. در امتداد گسله لرزش‌های خفیف ولی فراوان که رویداد آنها تنها از طریق لرزه‌نگاری در محل شناسایی می‌شود، رخ دهد.

    بنابراین، هرچند تاکنون تعریف فراگیری برای شناخت گسل‌های فعال ارائه نگردیده، ولی از دیدگاه مهندسی، گسلی جنبا در نظر گرفته می‌شود که در بازه زمانی هولوسن (10 هزار سال قبل) جابه‌جایی داشته و در یکصد سال آینده نیز استعداد و پتانسیل فعالیت داشته باشد. بر اساس این تعریف‌ها گسل شمال تهران و هم‌چنین گسل ایوانکی، گسل پیشوا، گسل کهریزک، و گسل مشا از گسل‌های مشخصا فعال در پیرامون تهران هستند.

    انتظار می‌رود چنین گسل‌هایی در آینده نیز دچار جابه‌جاشدگی نسبی شده و در هرگونه سازه‌ای که بر روی آنها قرار گیرد، برش ایجاد نماید. در نتیجه شناخت دقیق و کامل گسل‌ها، به ویژه گسل‌های کواترنری، گام نخست در راه بررسی لرزه زمین ساخت، خطر زمین لرزه و گسلش در هر منطقه می‌باشد. ارزیابی ریسک لرزه‌ای مستلزم یک دانش کامل از گسل‌های لرزه‌زا، در گستره مورد بررسی است.

    انتخاب محل دیگری برای پایتخت ایران، برای مناسب‌سازی شهر تهران به عنوان یک سکونت‌گاه شهری مدرن

    یکی از راه‌های مناسب‌سازی شهر تهران برای مناسب‌سازی شهر به عنوان شهری با ریسک کمتر زلزله، انتخاب محل و ساخت پایتخت جدیدی برای ایران است. ملاحظات گوناگون جاهای گوناگونی از ایران کمتر از خطرهای طبیعی نظیر زلزله و سیل هستند و منابع طبیعی قابل استفاده صحیح بیشتر در دسترس است -به ویژه در پهنه نوار سنندج- سیرجان (مثلا ناحیه‌ای در نزدیکی گلپایگان یا ملایر) می‌توان ناحیه‌ای را که از نظر دسترسی، آب و هوا، آب زیرزمینی، امنیت و آسایش برای نسل‌های بعدی مناسب باشد انتخاب نمود. این شهر جدید باید مرکز اداری و حکومتی و هم‌چنین مرکز علم و فناوری‌های پیشرفته و شایسته مرکزیت برای غرب آسیا در آینده باشد. با ایجاد این پایتخت جدید کاهش جمعیت و سپس ایجاد ثبات در جمعیت کلان‌شهر تهران به عنوان یک راهبرد کاهش ریسک باید مورد توجه قرار گیرد.

    ایجاد فضای سبز در منطق با ریسک بالا در جهت کاهش ریسک و توسعه پایدار در آینده

    در شهر کنونی تهران ضمن عدم رعایت استانداردهای اولیه زیست محیطی نظیر فضای سبز و پاکی هوا (که در هر دو با توسعه شهر عملاً در جهت کاهش شاخص‌های پیش رفته‌ایم)، با ساخت و ساز بیشتر، ضمن رشد اقتصادی متمرکز در پایتخت، توسعه‌ای به‌شدت ناپایدار رخ داده است. هنگامی که در شمال شهر تهران در محدوده منابع طبیعی حاشیه (سابق) شهر تهران، در سوهانک، دارآباد، نیاوران، دربند، فرح زاد و کن آپارتمان، مجتمع و شهرک ایجاد شده، ضمن اینکه به حریم منابع طبیعی جنوب البرز تجاوز شده است، می‌توان بارزترین جنبه‌های ناپایداری توسعه را مشاهده نمود. (چنین مسائلی امروزه در شمال ولنجک و در نزدیکی تله‌کابین توجال، شمال سعادت‌آباد، سوهانک، مینی‌سیتی، شمال دربند، محله امام‌زاده قاسم، شمال نیاوران، شهرک نفت در شمال پونک و فرحزاد و شهرک جدید ایجاد شده در ناحیه شمال روستای سابق کن در شمال تهران دیده می‌شود.) در تهران آینده باید در جهت توسعه پایدار با کاهش ریسک در منطق یاد شده برای توسعه و تخصیص فضای ساخته شده به فضای سبز و پارک‌ها حرکت شود. این کار در فرانسه و در شهر پاریس با توسعه پشته سبز (La Coullé Verte) برای محل عبور تاسیسات حساس در فضای شهری سال‌هاست که رعایت می‌شود.

    بر پایه آمار جمعیت برآورد شده در مناطق بیست و دو گانه شهر تهران در پایان سال 1395 جمعیت شهر تهران 8.9 (هشت میلیون و نهصد هزار نفر) (در شب‌ها) بود. جمعیت ساکن بر روی پهنه گسله در مناطق 1، 2، 3، 4، 6، 21 و 22 در شمال تهران 2.1 (دو میلیون و یکصد هزار نفر) و در مناطق 18 و 19 و 20 در جنوب تهران یک (یک میلیون نفر) است. بنابراین در شمال و جنوب تهران جمعا 3.1 (سه میلیون و یکشصد هزار نفر) روی پهنه‌های گسل‌های فعال زندگی می‌کنند. البته این تنها ریسک مرتبط با زلزله برای شهر تهران نیست و فقط برآوردی از جمعیت ساکن در "پهنه‌های گسله در شمال و جنوب و شهر" را در پایان سال 95 نشان می‌دهد. بدیهی است، موضوع تراکم بالای جمعیت و بافت فرسوده به ویژه در مناطق 12، 14، 15، 16 و 17 تهران (که در آنها در پایان سال 95 برآورد می‌شود جمعا 2.2 دو میلیون و دویست هزار نفر رندگی کنند) خود مسئله‌ای جداگانه است. جنبش شدید در محدوده پهنه گسل و در بافت‌های فرسوده مسئله جمعا 59.9% (حدود 60%) جمعیت تهران را شامل می‌شود. مرور اولیه همین آمار نشان از آسیب‌پذیری بسیار بالای شهر تهران بر پایه آمار جمعیت شب هنگام خود دارد. توجه کنیم که در طی روز حدود 4 تا چهار و نیم میلیون جمعیت برای کار به داخل شهر تهران می‌آیند (حدود 52% اضافه بار جمعیت در طی روز!) و در هر نوع سانحه در طول روز باید این جمعیت اضافه را به عنوان افزایش آسیب‌پذیری شهر تهران در چنین شرایطی در نظر گرفت. جمعیت تهران طی 75 سال گذشته از 550 هزار نفر به 9 میلیون نفر افزایش و شهر در پهنه‌های فعال گسلی گسترش یافته است. به طوری که در حال حاضر با در نظر گرفتن بافت فرسوده و ساخت‌وساز روی پهنه‌های گسلی، حدود 45 درصد جمعیت شهر در محدوده ریسک بالا زندگی می‌کنند. هم‌چنین گسترش حاشیه‌نشینی و کیفیت پایین ساخت و ساز در مناطق حاشیه‌ای مخاطره‌ای قابل توجه برای کلان‌شهرهای کشور محسوب می‌شود.

    لرزه‌خیزی اخیر تهران

    زمین‌لرزه‌ای با بزرگای 5.2 در غرب استان تهران، در ساعت 23:27 چهارشنبه 29-9-96 متاسفانه موجب 2 نفر کشته و حدود 30 مجروح و هراس و اضطراب حدود یک چهارم جمعیت کشور شد. کانون زلزله در نزدیکی مهم‌ترین پهنه جمعیتی کشور قرار داشت. بلافاصله بعد از رخداد زمین‌لرزه 29 آذر اظها نظرهای مختلفی مبنی بر تبعات رخداد چهارشنبه شب و تلاش برای ارزیابی احتمال یک رخداد بعدی آغاز شد. ارزیابی‌های نگارنده نشان داد که گسل مسبب این خرداد گسل ماهدشت-جنوب کرج است و با سازوکاری امتداد لغز و در ژرفای حدود 15 کیلومتر گسیخته شده است. سازوکار آن مشابه سازوکار گسل شمال تهران (که قطعه گسل مجاور شرقی آن است) و گسل جنوب اشتهارد و گسل ایپک است که به ترتیب در سوی غربی آن قرا دارند بعد از رویداد زمین‌لرزه با بزرگا 5.2 سطح تغییرات تنش در دو سوی شرقی و غری گسل یاد شده بالاتر رفته و افزایش تنش در حد 5 بار (5 اتمسفر) در دو سوی گسل ماهدشت-جنوب کرج بر روی انتهای غربی گسل شمال تهران و انتهای شرقی گسل شمال اشتهارد مشاهده شد.

    بنابراین اگر گسل‌های مجاور در وضعیت گسیختگی و آماده به جنبایی باشند، این تغییرات تنش می تواند به القای رخداد زمین‌لرزه مهمی با بزرگای تا حدود حداکثر 7.5 در آنها بیانجامد. رخداد زلزله های متوالی بعد از رویداد های متوسط (با بزرگای 5) را می‌توان در زلزله‌های 16 و 17 اردیبهشت 1309 سلماس، 9 و 10 شهریور 1347 دشت بیاض و فردوس در ایران، 26 مرداد 1378 ایزمیت و 24 آبان 1378 دوزجه ترکیه، 29 شهریور 1378 چی چی تایوان، 14 و 28 مرداد 82 (با بزرگای متوسط) و سپس 5 دیماه 1382 بم، و 26 مرداد 1393 مورموری ایلام و 5 اردبهشت 1394 تپال و مثال‌های متعدد دیگر نشان داد.. لازم به یادآوری است که گسیخته شدن یک گسل فعال که مدتی در سکوت و نبود لرزه‌ای به سر برده است، قبلا نیز تجربه شده، مثلا می‌توان به زلزله 10 اکتبر 1980 الاصنام الچزایر اشاره نمود که تیمی فرانسوی-الجزایری از یک سال قبل بر روی گسل الاصنام مشغول برداشت میدانی با شبکه لرزه‌نگاری بود و حتی یک زمین‌لرزه از این زمین‌لرزه در بازه یک‌ساله یاد شده ثبت نشد تا این‌که در ساعت یک و بیست و پنج دقیقه بعد از ظهر دهم اکتبر 1980 زمین‌لرزه‌ای با بزرگای 7.2 موجب حدود 5000 کشته و 9000 مجروح شد.

    در روز 25 دی‌ماه 96 زمین‌لرزه‌ای با بزرگای 4.6 در فیروزکوه و در 20 بهمن 96 در شمال پاکدشت با بزرگای 3.6 رخ داد و هر دو نشان از لرزه‌خیزی شرق استان تهران داشت. در تاریخ 12 فروردین 97 نیز زمین‌لرزه‌ای با بزرگای 4.3 در شمال ایوانکی در جنوب شرق استان تهران و در 13 فروردین زلزله با بزرگای 2.7 در بوئین‌زهرا در غرب تهران رخ داد. در طی روزهای 16 تا 18 فروردین 97 نیز زلزله‌هایی با بزرگای 2 تا 3 در منطقه اشتهارد و جنوب کرج ثبت شده‌اند. این شواهد نشانگر دنباله‌دار بودن مساله لرزه‌خیزی و جدی بودن خطر و ریسک زلزله در تهران است و مشخص است که با دستورالعمل‌های دفعی و ناگهانی و موقت نمی‌توان این برای کاهش ریسک زلزله اقدام جدی در محدوده تهران انجام داد. ولی واقعیت مهم آن است که بر پایه پتانسیل موجود رخداد زمین‌لرزه برنامه‌های منظم برای کاهش ریسک و مدیریت بحران بلافاصله و برای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و درازمدت عملیاتی گردد.

  • وقوع زلزله چهارشنبه تهران ناشی از فعال شدن گسل اشتهارد بود. زلزله ۵.۲ ریشتری و پس لرزه های دو شب گذشته اش، نخستین فعالیت های گسل اشتهارد نیستند. این گسل پیش از این چندبار فعال شده و تهران را لرزانده است... جزییات گسل اشتهارد را در ادامه به قلم یک زلزله شناس بخوانید.

    سامانه گسله شمال تهران با طول تقریبی 100 کیلومتر، گسلی فعال است که متوسط دوره بازگشت زلزله‌های روی این گسل حدود سه هزار و پانصد سال است. ممکن است زلزله‌ 1177 میلادی (شرق بوئین زهرا- اشتهارد) ناشی از فعالیت این سامانه گسلی بوده باشد. زمین‌لرزه باستانی در حدود سه هزار و دویست سال قبل در اثر جنیایی این گسل رخ داده است. گسل شمال تهران توان ایجاد زمین‌لرزه‌های با بزرگای بیش از 7 تا 7.5 را دارد. بر اساس شواهد از وقوع زمین‌لغزش‌های بزرگ روی این گسله می‌توان رخداد توان لرزه‌زایی- با بزرگای 7.5 تا 7.8 را نیز برای گسل شال تهران لحاظ کرد.

    مهدی زارع در خبرآنلاین نوشت: پهنه رومرکز مهلرزه‌ای زلزله دهم شهریور 1341 بوئین‌زهرا در راستای پهنه گسله ایپک واقع شده است. قطعه‌ای از گسل زمین‌لرزه‌ای ایپک که در زمین‌لرزه 10/6/1341 (و احتمالاً در سال 556 خورشیدی) فعال شده است در حد فاصل بین این تلاقی‌های ساختاری در خاور اشتهارد تا جنوب بوئین زهرا و شمال آبگرم واقع است.

    قطعات گسله زمین‌لرزه‌ای ایپک در راستای مرز بین کوه و دشت در جنوب دشت قزوین و در جنوب بوئین زهرا و در ادامه روند گسل جنوب اشتهارد (به سوی باختر) و به موازات گسل قدیمی ایپک در مرز پستی و بلندی یاد شده مشاهده شد. قطعه گسل‌های زمین‌لرزه‌ای در زمان زمین‌لرزه با گسیختگی‌های سطحی و تغییرمکان‌های قائم (بخش جنوبی بالا آمده بود) و راستالغز چپگرد به صورت ناپیوسته مشهود بوده است.

    گسل اشتهارد

     

    در جنوب توفک و شمال باختر رودک در حال حاضر مرزهای پستی و بلندی (حدفاصل پادگانه آبرفتی و بخش مسطح مخروط افکنه‌های پای دامنه) قابل مشاهده است. پهنه رومرکزی زلزله 1341 بوئین زهرا محل رخداد زلزله های مخرب تاریخی، به‌ویژه در راستای گسل ایپک بوده است. زلزله 1341 بوئین‌زهرا با پس‌لرزه‌های مهمی (نظیر پس‌لرزه 13/7/1341 با بزرگای 5.5=mb) همراه بود. پهنه رومرکزی زلزله‌های مهم تاریخی (به‌ویژه زلزله 556) دقیقاً در ادامه روند لرزه‌ای بوئین‌زهرا (به سوی خاور ناحیه زلزله زده در سال 1341)، واقع بوده است. علاوه بر آن با مقایسه روند خاوری- باختری لرزه‌ای می‌توان به لرزه خیزتر بودن روند خاوری- باختری در این ناحیه (نسبت به راستاهای شمال خاور- جنوب باختر و شمال باختر- جنوب-خاور) پی برد.

  • به گزارش شفاف، به گفته محقق پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله در ایران گسلی که قبلا فعال نبوده و اکنون فعال شده باشد، نداریم؛ البته ممکن است مدت‌ها فعالیتی نداشته‌ باشند ولی همچنان گسل فعال تلقی می‌شوند. از این رو دانشمندان تاکید دارند تا با واگذاری ابزارهای رصدی و تحقیقاتی زمینه برای پاسخگویی دقیق‌تر به سوالات این حوزه فراهم شود.

    "ایران کشوری لرزه‌خیز است که در کمربند زلزله زمین واقع شده است"؛ این جمله‌ای است که هر کدام ما از دوران مدرسه شنیده‌ایم و آن را از بر کرده‌ایم. بعد از آن نقشه مناطق پرخطر به لحاظ لرزه‌خیزی پیش روی چشمانمان گذاشته شد تا به ما بگوید مناطق کم‌خطر از نظر زلزله در کشورمان عمدتا مناطقی هستند که کسی در آنها زندگی نمی‌کند که شامل "کویر لوت" است و کسی در آنجا توان زندگی ندارد.

    علاوه بر آن نوار سنندج - سیرجان ناحیه‌ دیگر کم‌خطر زلزله است. این منطقه شامل اصفهان، سنندج، اراک و همدان می‌شود و همچنین ناحیه جنوب اهواز به سمت آبادان و خرمشهر از لرزه‌خیزی کمتری برخوردار هستند، اما بقیه مناطق ایران جزء مناطق پرلرزه هستند.

    به گفته دکتر زارع، استاد تمام پژوهشگاه بین‌المللی زلزله در مناطقی چون اصفهان هر دو تا سه هزار سال یک زلزله ۶.۵ تا ۷ ریشتر و هر ۸ هزار سال یک زلزله بالای ۷ ریشتر اتفاق می‌افتد؛ اما در منطقه‌ای مثل جنوب البرز که تهران هم در آن جای گرفته، هر ۲۰۰سال انتظار زلزله‌ای با قدرت ۶.۵ تا 7 ریشتر و هر سه هزار سال انتظار وقوع زمین‌لرزه با قدرت ۷.۵ ریشتر را داریم. به همین دلیل به منطقه البرز "منطقه خطرناک از نظر زلزله" گفته می‌شود و منطقه اصفهان منطقه کم‌خطر و سفید است.

    به گفته این محقق، در نقشه ایران، ۷۸ درصد شهرها را شهرهای «لرزان» با خطر نسبی بالا تشکیل می‌دهند که در مناطق با ریسک خطر زیاد هستند. با وجود این خطر زلزله در این شهرها هم متفاوت است؛ مثلا ممکن است در یک منطقه، زلزله ۶ ریشتری تعداد کشته و خرابی بالایی داشته باشد، اما در منطقه دیگری زلزله 7 ریشتری تعداد کشته و خرابی کمتری به بار بیاورد.

    بنا به اظهارات محققان کشور تعداد 120 گسل خطرناک در کل ایران وجود دارد، ضمن آنکه چند سامانه گسلی در کشور داریم که یک سامانه گسلی از مرز ایران و عراق در مریوان آغاز می‌شود و تا شمال بندرعباس ادامه پیدا می‌کند که طولانی‌ترین سامانه گسلی کشور است.

    گسل دیگر گسل مکران است که در ساحل دریای عمان و در جنوب شرقی کشورمان واقع شده و زلزله‌های 8 ریشتری در آن اتفاق می‌افتد (۷آذر ۱۳۲۴وقوع زلزله ۸.۲ ریشتری) که احتمال وقوع زلزله‌ای با شدت ۹ ریشتر هم در آن وجود دارد. گسل قطر - کازرون از دیگر سامانه‌های کشور است که دارای چند قطعه ازجمله گسل‌های برازجان، کنارتخته، کازرون و دنا است که این گسل تغییراتی را در کف خلیج‌فارس ایجاد کرده است.

    گسل چیست؟

    دکتر مهدی زارع، عضو هیات علمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله در خصوص تعریف گسل، توضیح داد: هر ناپیوستگی ثانویه زمین‌ساختی که بعد از ایجاد شکستگی در آن جابه‌جایی رخ داده باشد، به عنوان گسل شناخته می‌شود. این تعریف مستقل از ابعاد است.

    به گفته وی، بر این اساس هم گسله‌های کوچک در حد چند میلی‌متر و هم گسل‌هایی با طول چندین کیلومتر در این تعریف می‌گنجند.

    آیا گسل غیر فعال در ایران داریم؟

    زارع در پاسخ به این سوال که آیا در ایران گسل غیر فعال داریم، با تاکید بر اینکه در ایران گسلی که قبلا فعال نبوده و الان فعال شده است، نداریم، خاطرنشان کرد: گسل‌های فعال همگی در دوره کواترنر (دوره چهارم زمین شناسی) دچار حداقل یک بار جابه‌جایی شده‌اند.

    این محقق اضافه کرد: این گسل‌ها ممکن است مدت‌ها فعالیتی نداشته‌اند، ولی همچنان گسل فعال تلقی می‌شوند.

    جزئیات زلزله‌ای که در مرز دو استان رخ داد

    عضو هیات علمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله و مهندسی زلزله با اشاره به زلزله شامگاه چهارشنبه، 29 آذرماه گفت: این زلزله در مرز استان‌های تهران و البرز بر روی یک روند گسل نزدیک به شرقی- غربی اتفاق افتاده که ما بر روی آن حدود 24 سال قبل به عنوان گسل "ماهدشت-جنوب کرج" مطالعاتی را انجام دادیم.

    وی ادامه داد: اطلاعات ژئوفیزیکی و اطلاعات لرزه‌شناسی نشان می‌دهد زلزله 5.2 ریشتر اخیر مرتبط با گسلی میان گسل‌های شمال تهران و گسل اشتهارد است.

    زارع، طول این گسل را 40 کیلومتر ذکر کرد و یادآور شد: در مجاورت گسل ماهدشت- جنوب کرج، گسل‌های اشتهارد و شمال تهران قرار دارد و از آنجایی که گسل شمال تهران از برخی از مناطق شهر تهران عبور می‌کند و در مجاورت گسل جنوب کرج قرار دارد، قابل توجه است.

    این محقق مهندسی زلزله با تاکید بر اینکه زلزله‌ای با بزرگای 5.2 ریشتر به خودی خود زلزله خاصی نیست، خاطرنشان کرد: ولی از آنجایی که در استان‌های تهران و البرز حدود 17.5 میلیون نفر ساکن هستند، از این رو این زلزله مهم است.

    عضو هیات علمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله و مهندسی زلزله با تاکید بر اینکه این زلزله از سوی یک چهارم مردم ایران حس شد، ادامه داد: بر اساس مطالعاتی که ما از ساعات اولیه زلزله 5.2 ریشتری داشتیم و اطلاعات در اختیار ما نشان داد که این رخداد لرزه‌ای دارای یکسری پس‌لرزه با بزرگای بین 1.5 تا 2 ریشتر بوده است.

    آیا زلزله دیگری در راه است؟

    زارع، در پاسخ به این سوال که بر اساس اطلاعات موجود می‌توان انتظار داشت زلزله بزرگ دیگری در راه است، با تاکید بر اینکه هیچ کس در دنیا نمی‌تواند رخداد زلزله را پیش‌بینی کند، اظهار کرد: باید توجه داشت فضا را نباید به سمت فضای هیجانی ببریم و از سوی دیگر اگر با مردم صحبت نشود، موجب انتشار شایعات خواهد ‌شد.

    به گفته وی، گفتن اینکه زلزله 5.2 ریشتر شامگاه 29 آذرماه زلزله اصلی است و زلزله دیگری در راه نیست، همانقدر غیر علمی و بی اساس است که گفته شود زلزله اصلی با بزرگای زیاد در راه است.

    این محقق با تاکید بر اینکه صحبت کردن از زلزله یک کار تفننی نیست، یادآور شد: بر اساس اطلاعات ما و داده‌های علمی موجود، غرب گسل ماهدشت-جنوب کرج به گسل اشتهارد و شرق آن به گسل شمال تهران ارتباط دارد.

    وی با بیان اینکه این گسل جابه‌جایی امتداد لغز داشته است، ادامه داد: علاوه بر آن در دو سوی این گسل سطح تنش بالا رفته است و اگر هر کدام از گسل‌های دو طرف گسل ماهدشت آماده حرکتی شود، در تعقیب بالا رفتن سطح تنش می‌تواند در آنها حرکتی ایجاد کند.

    زارع اضافه کرد: در اینکه می‌تواند در دو سوی گسل ماهدشت حرکتی رخ دهد، باید گفته شود چون تنش در این گسل بالا رفته است، می‌تواند زلزله رخ دهد، ولی اینکه چه زمانی رخ خواهد داد نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم.

    عضو هیات علمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله به بیان برخی از نمونه‌ها در این زمینه اشاره کرد و گفت: بر اساس اطلاعات زلزله‌های پیاپی که رخ می‌دهد، می‌توان بازه 2 هفته تا 3 ماه بعد از زلزله را توجه ویژه داشت.

    نیاز کشور به استفاده از ابزارهای رصدی دقیق‌تر زلزله

    این محقق پژوهشگاه بین‌المللی زلزله و مهندسی زلزله با تاکید بر ضرورت تهیه ابزارهای دقیق‌تر برای رصد زلزله، گفت: اگر امروز به جای 15 ایستگاه لرزه‌نگاری در تهران و پیرامون آن 200 ایستگاه لرزه‌نگاری داشتیم، می‌توانستیم اطلاعات خرد زلزله را با دقت بالاتری رصد کنیم و اگر به جای یک ایستگاه میکروژئودزی در تهران 25 ایستگاه داشتیم، می‌توانستیم تغییرات پوسته زمین را با خردلرزه‌ها بسنجیم.

    وی تاکید کرد: باید به دانشمندان ابزارهای رصدی بیشتری واگذار کرد تا بتوانند پاسخ‌های دقیق‌تری به سوالات این حوزه بدهند.

    زارع با تاکید بر اینکه ایران سرزمین لرزه خیز است، گفت: تهران با جمعیت 17.5 میلیون نفری مشکل دارد.

    گسل شمال تهران و انبوه سازی‌های بی‌رویه

    زارع با اشاره به گسل شمال تهران به عنوان یکی از گسل‌های تهران، گفت: گسل شمال تهران محدوده شمالی تهران "قنات‌کوثر"، "استخر" و "باغ‌اناری" در شمال تهرانپارس را در نوردیده و به سمت "گردنه قوچک" در حال پیشروی است. در "سوهانک" و "ازگل" عملا در تمامی دامنه‌ها و کوهپایه‌ها ساختمان‌های بلند و آپارتمان و در "ولنجک" در ارتفاعی بالاتر از پارکینگ تله‌کابین توچال روی شیب و در حریم رودخانه ولنجک ساخت و ساز شده است.

    مناطق کم‌خطر زلزله در ایران

    وی با بیان اینکه در "سعادت‌آباد" عملا تمام مرز کوهپایه با ساختمان پوشیده شده است، ادامه داد: این گسل همچنین در محدوده شمال "پونک" و "حصارک" به‌ویژه محدوده دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات و نیز شهرک نفت تمامی دامنه‌های لغزشی روی پهنه گسل شمال تهران را پوشانده است و در "کن" نیز در شمال غرب تهران و در کل محدوده پای دامنه‌های شمال روستای کن که امروزه دیگر اثری از آن روستای ییلاقی نمانده،‌ کشیده شده است.

    این محقق مهندسی زلزله با بیان اینکه محدوده مرز بین کوه و دشت در تمام شمال تهران، محدوده گسل شمال تهران است، اضافه کرد: با در نظر گرفتن اثرهای سطحی، فعال بودن گسل شمال تهران را به صورت قطعی نشان می‌دهد؛ از این رو پتاسیل لرزه‌زایی و احتمال گسیختگی مجدد این گسل را نباید فراموش کرد.

    وی اضافه کرد: بررسی‌های لرزه زمین‌ساختی و زمین‌ریخت شناختی نشان می‌دهد می‌توان انتظار زمین‌لرزه‌ای با بزرگای بیش از 7 را از جنبایی مجدد گسل شمال تهران داشت. ساخت و ساز در محدوده گسل به دلیل احتمال گسیختگی مستقیم گسل و جنبش‌های خیلی شدید در حوزه نزدیک گسل باید ممنوع در نظر گرفته شود.

  • خبرگزاری ایسنا: استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله گفت: اگر ساختمان آسیب دیده در پی زمین لرزه اصلی وجود داشته باشد، ممکن است در پس لرزه‌ها فرو بریزد، بنابراین نباید از ساختمان‌هایی که آسیب دیده‌اند ولی ظاهرا هنوز سرپا هستند و کارشناسان این ساختمان را آسیب دیده تلقی می‌کنند، استفاده کرد.

    مهدی زارع در گفت‌وگو با خبرنگار اظهار کرد: رخداد زلزله شدید با بزرگای بیش از 6 ریشتر سبب وقوع پس لرزه‌های زیادی می‌شود که نمونه آن زلزله 5 دیماه 1382 بم بود که پس لرزه‌های آن حدود 2 سال ادامه یافت. تعداد پس‌لرزه‌های زلزله 21 آبان ازگله و سرپل ذهاب در کرمانشاه نیز طی 2 هفته پس از رخداد آن قابل ملاحظه بوده و انتظار داریم حداقل در یک سال آینده ادامه یابد؛ پیش‌بینی می‌شود عمدتا هم در پیرامون همان پهنه کانونی در دشت ذهاب ادامه یابد و ثبت شود.

    وی افزود: معمولا زلزله‌های کوچک که به تعداد زیاد و در بازه زمانی نسبتا کوتاهی رخ می‌دهند و یا به عبارتی، زلزله‌های فوج گونه در منطقه زاگرس تجربه شده‌اند. به‌ عنوان نمونه در همین منطقه سرپل ذهاب و قصر شیرین دقیقا 4 سال قبل و در هفته اول آذر 1392 یک فوج زمین‌لرزه که بزرگترین آنها بزرگای 5.3 داشت رخ داد و سایر زلزله‌های آن، فوج زلزله‌های کوچک با بزرگای کمتر از 5 بودند. اگر همانند زلزله بم، همین زلزله21 آبان مثلا در زیر شهر سرپل ذهاب با حدود 45 هزار نفر جمعیت رخ می‌داد، می‌شد انتظار داشت تا به جای تلفات حدود 500 نفر چه بسا میزان تلفات تا 10 برابر افزایش می‌یافت.

    مسکن مهر آزمون سوم خود را در زلزله اخیر بد پس داد

    زارع در پاسخ به این‌که چه فاکتورهایی موجب خرابی زیاد در سرپل ذهاب در پی زلزله اخیر شد، توضیح داد: عوامل متعددی در آسیب دیدگی منطقه زلزله زده موثر بوده ولی یکی از دلایل می‌تواند این باشد که پهنه آسیب دیده در حوزه نزدیک گسل در معرض یک زلزله شدید با بزرگای 7.3 قرار گرفت و علاوه بر آن، کیفیت ساخت بناها بسیار پایین بوده است. مسکن مهر و سایر ساختمان‌ها که در دهه گذشته ساخته شده بودند و حتی سازندگان آنها دولت هم نبودند، عملا بیشتر تلفات (حدود 70 درصد) را داشته‌اند.

    وی با تصریح بر این‌که در زلزله اخیر، مسکن مهر آزمون سوم خود را بد پس داد، ادامه داد: زلزله 1391 ورزقان و 1393 مورموری ایلام نیز دو تجربه تلخ قبلی ما از نظر عملکرد بد واحدهای مسکن مهر بودند. گسترش تخریب به محل ساختمان‌ها نیز بستگی دارد. واحدهایی که در سر پل ذهاب آسیب جدی دیده‌اند، بر روی زمین‌های کشاورزی با خاک نرم ساخته شده‌اند. به نظر می‌رسد، اثر تشدید خاک نرم و سطح بالای آب زیرزمینی باعث شده که شدت امواج در سطح زمین بیشتر شده و این بناها خسارت بیشتری را متحمل شوند.

    این زلزله شناس افزود: عامل دیگر که سبب آسیب شدید این مناطق در زلزله شد مساله نزدیکی گسل و ایجاد مولفه حرکت شدید عمود بر گسل بوده است؛ در زلزله اخیر یک جابه‌جایی جدی و شدید در راستای شرقی-غربی و عمود بر گسل با روند تقریبا شمالی-جنوبی (پدیده جهت پذیری) رخ داد. اثر توپوگرافی یعنی تشدید امواج لرزه‌ای در زلزله در لبه‌های قله‌ها و پاشنه‌های تپه‌ها و دره‌ها نیز در روستاهایی که در لبه ارتفاعات یا بر روی تپه ها قرار دارند رخ داده است. چنین حالتی را به ویژه در تشدید خرابی‌ها در بخش‌های راز و روستاهای کوئیک و امام عباس در شمال سرپل ذهاب می‌توان دید.

    وی خاطرنشان کرد: علت تخریب سازه بیمارستان تازه ساز سرپل ذهاب باید از مهندسان سازه پرسیده شود اما در بازدیدی که از زلزله اول آبان 1390 در وان ترکیه داشتم متوجه شدم می‌توان حتی در پهنه رومرکزی زلزله‌ای با بزرگای بیش از 7 ریشتر، بیمارستانی مقاوم در مقابل زلزله ساخت. بیمارستان بزرگ وان که در شهریور 1390 و حدود یک ماه قبل از رخداد زلزله وان افتتاح شده بود با آسیب کم سرپا بماند و توانست به خدمات‌رسانی ادامه دهد، بنابراین وقتی چنین کاری در شرق ترکیه ممکن باشد، چرا در ایران امکان پذیر نباشد.

    استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله تاکید کرد: بهترین راهکار برای جلوگیری از بروز تبعات سنگین زلزله در ایران، بکارگیری نیروهای متخصص و باسواد و توانمند و پیمودن راه درستی است که در مکزیک و شیلی در بیست تا سی سال اخیر رفته‌اند.

    وی در پاسخ به این‌که آیا زلزله و پس لرزه‌های اخیر بروجرد ارتباطی با زلزله کرمانشاه دارد؟ خاطرنشان کرد: زلزله‌های بروجرد ربط مستقیمی به زلزله ازگله سرپل ذهاب ندارد و زلزله‌هایی که در پهنه درود رخ می‌دهد به گسل اصلی جوان زاگرس مربوطند. گسل اصلی جوان، یک گسل امتداد لغز راستگرد جنبا و لرزه‌زا با روندی شمال غرب- جنوب شرق است. شواهد زمین شناسی نشان از جابه‌جایی راستگرد به میزان ۱۰ تا ۶۰ کیلومتر در قطعات دورود و نهاوند از گسل اصلی جوان دارد. اگر لغزش در سطح این گسل از ۵ میلیون سال پیش شروع شده باشد، نرخ میانگین لغزش سالانه این گسل ۴۰ میلی‌متر (4 سانتی متر در سال) خواهد بود. قابل توجه است که بخش‌هایی از گسل اصلی جوان که سبب جابه‌جایی راستگرد گسل معکوس اصلی زاگرس شده‌اند (بخش‌های دورود، نهاوند، صحنه و دینور ) فعالیت‌های لرزه‌زایی بیشتری نسبت به سایر بخش‌های این گسل (بخش‌های سرتخت، مروارید، مریوان و پیرانشهر) نشان می‌دهند.

    زارع ادامه داد: این گسل در تمامی درازای خود از دینور در شمال غرب با رویداد زمین‌لرزه فارسینج در تاریخ 22 آذرماه 1336 تا دریاچه گهر در جنوب شرق با وقوع زمین‌لرزه سیلاخور 3 بهمن 1287 با بزرگای 7.4 و زمین‌لرزه 12 فروردین 1385 چالان چولان (بروجرد) با بزرگای 6.0 گسیخته شده است، بنابراین قطعه گسل دورود که بین بروجرد تا داخل شهر دورود گسترده در حدود 110 سال گذشته 2 زمین‌لرزه با بزرگای بیش از 6 نشان داده است و البته توان لرزه‌زایی مشابه نیز دارد، بنابراین نیازی به اثبات لرزه خیزی آن با توجه به سایر نواحی از جمله کرمانشاه و سرپل ذهاب نیست. خود همین منطقه به حد کافی لرزه‌خیزی و زلزله‌های مهم قبلی داشته است.

    ایجاد سامانه هشدار پیش هنگام زلزله در مکزیک از سال 1991 تاکنون

    وی با مقایسه آمادگی کشورهای زلزله‌خیز در مقابل زلزله توضیح داد: مکزیک در 16 شهریور امسال (7 سپتابر 2017) بعد از 32 سال زمین‌لرزه‌ای با بزرگی 8.1 ریشتر را تجربه کرد. این زمین لرزه در نزدیکی ساحل چیاپاس مکزیک (در زون فرورانش ورقه کوکوس به زیر ورقه آمریکای شمالی) در عمق 75 کیلومتری در حدود نیمه شب (ساعت 23:49 به وقت محلی) رخ داد و تعداد تلفات آن 98 نفر گزارش شد که چنین زمین‌لرزه‌ای برای کشور مکزیک البته تعداد زیادی نیست. کانون زلزله حدود 90 کیلومتر از ساحل و حدود 98 کیلومتر از شهر "پیجی جیاپان" با جمعیت 15 هزار نفر فاصله داشت. فاصله کانون با مکزیکو سیتی (جمعیت حدود 25 میلیون نفر در کلانشهر مکزیکو سینی و حومه) حدود 700 کیلومتر و با گوتمالا سیتی (با جمعیت 950 هزار نفر) حدد 350 کیلومتر بوده است، بنابراین می‌توان گفت که هم از نظر فاصله مناطق جمعیتی از کانون زلزله و هم از نظر عمق، مکزیکی‌ها بخت خوبی داشته‌اند تا این رخداد زلزله به فاجعه انسانی بزرگی تبدیل نشود.

    این کارشناس زلزله ادامه داد: زمین لرزه دوم در تاریخ سه شنبه 28 شهریور (19 سپتامبر 2017) با بزرگای 7.1 و با ژرفای 59 کیلومتر و در ساعت 13:14 به وقت محلی (در میانه روز کاری) و در فاصله رومرکزی یک کیلومتری شهر ایزوکار دو ماتاموروس با 43 هزار جمعیت و فاصله رومرکزی 120 کیلومتری شهر مکزیکو سیتی (با 25 میلیون نفر ساکنین کلان شهر مکزیکو سیتی) رخ داد. البته ژرفای 59 کیلومتری ان زلزله موجب شده که احتمالا این زمین لرزه تلفات نسبتا بالایی نداشته باشد ولی از سوی دیگر این‌که زلزله در میانه روز و هنگام باز بودن مدارس و ادارات رخ داده است، موجب شده که تا 3 روز بعد از رخداد میزان تلفات 273 نفر اعلام شود.

    تمرکز مکزیک بر اجرایی شدن برنامه کاهش ریسک در زلزله

    وی بیان کرد: در مقایسه مکزیک با ایران باید گفت که کشور مکزیک با حدود 127 میلون نفر جمعیت، در سال 2016 تولید ناخاص داخلی 1.5 تریلیون دلار (حدود 4 برابر ایران 80 میلیون نفری، با 435 میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی) داشته است. در عین حال برنامه‌های مکزیک از نظر مدیریت بحران و کاهش ریسک در سه دهه اخیر جزو برنامه‌های موفق در کشورهای در حال توسعه بوده است. ایجاد سامانه هشدار پیش هنگام زلزله برای مکزیکو سیتی که از سال 1991 تاکنون (در طی 26 سال گذشته) عملیاتی شده، نمونه‌ای از این برنامه‌هاست. از سوی دیگر در دهه اخیر دولت مکزیک، تمرکز جالب و موفقی بر روی برنامه کاهش ریسک با راهبرد حمایت از برنامه‌هایی که با نگاهی فدرال (استانی) هزینه‌های آسیب را در یک سانحه محتمل بعدی برای دولت فدرال کاهش می‌دهند، داشته است. این کار بر پایه درس‌های آموخته شده از سوانح و زلزله‌های قبلی به تمرکز بر برنامه‌های نسبتا موفق آمایش سرزمین و برنامه‌ریزی شهری منجر شده است. اجرای چنین برنامه‌های موفقی با به کارگیری نیروهای انسانی نسل جدید تحصیل کرده که با یکی دو زبان خارجی آشنا هستند، در بدنه اجرایی این کشور به ویژه برای برنامه‌های کاهش ریسک سوانح ممکن شده است.

    تبدیل شدن شیلی به نماد موفقیت و تاب‌آور در برابر زلزله در میان کشورهای در حال توسعه

    زارع با اشاره به شرایط شیلی و مقاومت آن در مقابل زلزله به عنوان یکی از کشورهای درحال توسعه اظهار کرد: این کشور در پایان سال 2016 با حدود 16 میلیون نفر جمعیت، تولید ناخالص داخلی حود 400 میلیارد دلار (در حدود تولید ناخالص داخلی ایران، با 80 میلیون جمعیت در سال 2016) داشته است. پایتخت این کشور حدود 5 میلیون و 200 هزار نفر جمعیت دارد و حدود کمتر از یک سوم جمعیت این کشور در پایتخت زندگی می‌کنند. این کشور در 11 سپتامبر 1973 (20 شهریور 1352) کودتای نظامیان دوران تاریکی از حکومت بسته نظامی و فاسد را پشت سر گذاشت و به ویژه در دو دهه اخیر با کنار زدن نظامیان وابسته به تدریج به موفق‌ترین کشور آمریکای جنوبی از نظر توسعه تبدیل شده است. شیلی از حدود سال 1990 به بعد از نظر شاخص توسعه انسانی و هم‌چنین به نماد موفقیت در رعایت توسعه تاب آور در برابر زلزله در میان کشور های در حال توسعه تبدیل شده است.

    وی ادامه گفت‌وگو با ایسنا تاکید کرد: در زلزله‌های مهمی که از سال 2010 به بعد در شیلی رخ داده و بزرگای آنها بیش از 7.5 بوده است، نوع خسارت‌ها در این کشور بیشتر به سمت خسارت‌های اقتصادی با تلفات انسانی محدود رفته است. زلزله 27 فوریه 2010 کنسپسیون شیلی (نام شهری در شیلی) با بزرگای 8.8 با حدود 30 میلیارد دلار خسارت فقط 525 کشته و 25 مفقود در سونامی برجای گذاشت و این نوع آسیب چیزی شبیه به حالتی است که در کشور هایی توسعه یافته مانند ژاپن، آمریکا و نیوزیلند رخ می‌دهد و مانند زلزله‌های کشورهای فقیر هائیتی همچون زلزله 2010 در این کشور یا زلزله نپال در سال 2015 نبوده است، زیرا آسیب زلزله در این کشورها در زلزله بیشتر انسانی بوده است و آسیب‌های نابود کننده اقتصادی و زیر ساختی را نیز تحمل کرده‌اند. حتی در کشور های در حال توسعه مانند ایران و ترکیه، رخدادهایی مانند زلزله 1999 ایزمیت و یا 2003 بم، تلفات انسانی سنگین به همراه آسیب شدید به زیرساخت‌هایشان به این کشورها وارد شد.

    احتمال بالای رخداد یک زمین‌لرزه مهم در تهران

    استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله از فعال بودن پهنه تهران از دیدگاه زمین‌لرزه و احتمال بالای رخداد یک زمین‌لرزه مهم بعدی در آن خبر داد و تصریح کرد: بررسی وقوع زمین‌لرزه‌های مخرب تاریخی در محدوده تهران و ری، وقوع و ثبت رخداد خرد زمین‌لرزه‌ها در سال‌های اخیر و تعیین سن انجام شده در محل ترانشه‌های حفر شده روی گسل‌های فعال نمایانگر وقوع 7 زلزله با بزرگای بین 6.5 تا 7.5 روی گسل شمال تهران است که دو تای آنها در 7000 سال اخر رخ داده‌اند. هم‌چنین ویرانی تمدن قیطریه بر پایه یافته‌های باستانشناسی زنده یاد دکتر نگهبان در دهه 40 شمسی در بازه حدود 3200 سال قبل که احتمالا در رخداد زمین لرزه رخ داده است، همگی نمایانگر فعال بودن پهنه تهران از دیدگاه زمین‌لرزه و احتمال بالای رخداد یک زمین‌لرزه مهم بعدی در آن است.

    وی در تشریح فعالیت گسل‌های تهران ادامه داد: گسل شمال تهران با جابه‌جا شدن نهشته‌های کواترنر در ناحیه شمالی تهران همراه بوده است و آخرین بررسی‌های دیرینه لرزه شناسی گویای لرزه‌زا بودن آن حتی در مدت زمان عهد حاضر است. از گسله شمال تهران با طول تقریبی 100 کیلومتر، گسلی فعال است که متوسط دوره بازگشت زلزله‌های روی این گسل حدود 3500 سال است. گسله مشاء با طولی بیش از 180 کیلومتر از ناحیه شمال‌شرقی تهران و شمال کوه‌های توچال می‌گذرد و در غرب به گسل طالقان می‌پیوندد. هم‌چنین پهنه گسل ایوانکی- گسل ری در جنوب و جنوب‌شرق شهر تهران واقع شده است. گسل پیشوا نیز در کنار شهر پیشوای ورامین قرار گرفته است. این شهر و کل محدوده ورامین و ری در زلزله سال 1384 میلادی در زمان خلافت واثق دوم عباسی و همزمان با حمله تیمور لنگ، در اثر فعال‌شدن گسل پیشوا، ویران شد.

    احتمال رخ دادن زلزله 7 ریشتری در گستره 100 کیلومتری پیرامون تهران

    زارع افزود: در گستره یاد شده در هر دویست سال در گستره یکصد کیلومتری پیرامون تهران انتظار رخداد زمین‌لرزه‌ای با بزرگای حدود 7 وجود دارد. آخرین رخداد مهم مربوط به زلزله 1830 دماوند شمیرانات در اواخر دوره فتحعلیشاه قاجار رخ داده است.

    دقیق نبودن هر نوع اظهارنظر در مورد تاب‌آوری تهران در مقابل زلزله

    وی بیان کرد: محدوده جمعیتی کلان شهر تهران عملا از هشتگرد در استان البرز در غرب آغاز شده و تا کرج و تهران ادامه می‌یابد و در نهایت در محدوده شهرهای پردیس و بومهن در استان تهران به پایان می‌رسد. این پهنه کلانشهری که شامل چندین شهر و شهرک در دو استان تهران و البرز است جمعیتی بالغ بر حدود 17 میلیون نفر را در خود جای داده است. متاسفانه گسل‌های فعال مانند گسل شمال تهران و گسل‌های کهریزک و ری و اشتهارد و گسل‌های فعال ولی کوچکتری مانند گسل طرشت و چیتگر همگی در همین پهنه بزرگ شهری جای گرفته‌اند. با درنظر گرفتن آسیب پذیری بالا و معرضیت جمعیتی بالا به نحوی که حدود 4 میلیون نفر در حریم یا نزدیک گسل‌های فعال در این محدوده زندگی می‌کنند، ریسک زلزله ناشی از نزدیک بودن به هریک از گسل‌های فعال در کل محدوده بسیار بالا خواهد بود. این‌که سناریوهای مختلف رخداد زلزله در تهران چه خواهد بود هنوز دقیقا نمی‌دانیم، چرا که تبعات دقیق رخداد زلزله‌های بزرگ هنوز با شبیه‌سازی و مدل‌سازی نشان داده نشده و برآورد نشده و راه‌های مقابله با تبعات آنها هنوز به تفصیل نشان داده نشده است، بنابراین هر نوع اظهار نظر در مورد تاب آوری تهران و میران آمادگی تهران هم اکنون دقیق نیست.

درباره ی سایت اشتهارد

logo

سايت اطلاع رسانی اشتهارد  www.eshtehard.net  باهدف ايجاد بستر مناسب جهت درج اخبار واطلاعات مورد نياز مخاطبان خود در سال 1385 تاسيس گرديد

اين سايت جهت غني نمودن اطلاعات بازديد کنندگان خود بخشهای گالری تصاویر | انجمن های اشتهارد | اخبار | دریافت فایل | نظر سنجی | مقالات | لينکهاي وب | نقشه گوگل | بازي | که درزمينه هاي مختلف جمع آوري و تدوين شده است را بصورت رايگان در  اختيارتمام بازديد کنندگان قرار مي دهد. logo-samandehi